TAREKS REHBERİ

TAREKS Nedir?

TAREKS, “Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi”nin kısaltmasıdır. Ticaret Bakanlığı tarafından kullanılan bu web tabanlı sistem; ithalat ve ihracat denetimlerinin güvenlik, teknik mevzuata ve standartlara uygunluk ile kalite yönünden risk esaslı olarak elektronik ortamda yürütülmesine imkân verir.

TAREKS her eşya için aynı denetimi uygulayan tek tip bir kontrol ekranı değildir. Ürünün GTİP'i, ilgili teknik düzenleme, ÜGD Tebliği ve başvuruda verilen bilgiler doğrultusunda farklı süreçler devreye girebilir.

TAREKS Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru öncesinde firma ve kullanıcı yetkilendirmelerinin tamamlanmış olması gerekir. Ardından ürünün tabi olduğu denetim alanına göre TAREKS üzerinden ilgili başvuru oluşturulur.

Genel iş akışı

• Ürünün GTİP ve teknik kapsamının belirlenmesi.
• İlgili ÜGD Tebliği ve denetim rehberinin kontrol edilmesi.
• Firma, fatura, ürün, üretici, marka/model ve diğer zorunlu bilgilerin hazırlanması.
• Başvurunun TAREKS'e girilmesi ve gerekiyorsa destekleyici belgelerin sisteme sunulması.
• Risk analizi sonucuna göre başvurunun doğrudan veya fiili denetim süreci sonrasında sonuçlandırılması.

İstenen alanlar ve belgeler ürün grubuna göre değişebileceği için tek bir evrak listesi tüm TAREKS başvuruları için geçerli değildir.

TAREKS Firma Tanımlama İşlemleri

TAREKS'e ilk kez kayıt olacak bir firma için süreç, firma tanımlama işlemiyle başlar. Bu işlem firma adına herkes tarafından yapılamaz; MERSİS, ESBİS veya KPS kayıtlarında firma yetkilisi olarak görünen kişi tarafından ve elektronik imza kullanılarak tamamlanır.

1. Firma türünüze göre Ticari İşletme, Esnaf İşletmesi veya Birey seçimini yapın.
2. MERSİS / ESBİS / KPS kaydınızı sorgulayın.
3. Elektronik imza ile belge imzalama adımını tamamlayın.
4. Firma daha önce TAREKS'e kayıtlı değilse Firma Oluştur adımıyla devam edin.
5. Firma ve yetkili bilgilerini kontrol edin, TAREKS Taahhütnamesini onaylayıp e-imzalayın.

TAREKS Kullanıcı Yetkilendirme İşlemleri

Firma TAREKS'e tanımlandıktan sonra, firma adına işlem yapacak kişilerin TAREKS Yetkilendirme Uygulaması üzerinden yetkilendirme süreci tamamlanır. Firma kullanıcısı çalışan olabileceği gibi gümrük müşaviri veya danışman gibi firma dışından bir kişi de olabilir.

1. Firma yetkilisi veya kullanıcı Yetkilendirme Uygulamasında kendi başvurusunu tamamlar.
2. Başvuru elektronik imza ile imzalanır.
3. Firma yetkilisinin başvurusu sistem tarafından otomatik onaylanır.
4. Firma kullanıcısının başvurusu firma yetkilisi tarafından TAREKS içinden onaylanır.
5. Yetki başlangıç ve bitiş tarihleri belirlenir, taahhütname imzalanır.

TAREKS XML Nedir?

XML, verilerin tanımlı alanlar halinde elektronik olarak taşınmasını sağlayan yapılandırılmış bir dosya biçimidir. Çok kalemli başvurularda aynı türdeki verilerin manuel olarak tekrar tekrar girilmesi yerine, uygun iş akışlarında verilerin XML dosyası halinde hazırlanması önemli zaman kazandırabilir.

TAREKS için oluşturulan XML'in amacı; başvuru ve kalem bilgilerinin beklenen veri yapısına uygun biçimde hazırlanmasıdır. XML dosyasının doğru oluşturulması, içindeki bilgilerin mevzuata uygun olduğu anlamına tek başına gelmez; GTİP, ÜGD, ürün cinsi, belge ve diğer alanların ayrıca doğru değerlendirilmesi gerekir.

TAREKS XML Nasıl Hazırlanır?

Sağlıklı bir XML hazırlama süreci önce verinin doğruluğuyla başlar. XML oluşturulmadan önce başvuruya ait genel bilgiler ile her kalemin ürün bilgileri kontrol edilmelidir.

• GTİP'in doğru ve beklenen formatta olması.
• Ürün grubunun ve ilgili ÜGD'nin doğru seçilmesi.
• Marka, model, ürün cinsi, menşe ve üretici bilgilerinin ilgili başvuruya göre tamamlanması.
• Fatura ve tarih gibi alanların doğru formatta girilmesi.
• Kapsam dışı veya muafiyet gibi özel durumların yalnız uygun hukuki/teknik dayanak bulunduğunda kullanılması.
• XML üretildikten sonra dosyanın ve kalem sayısının son kez kontrol edilmesi.

ÜGD Nedir?

ÜGD, “Ürün Güvenliği ve Denetimi” ifadesinin kısaltmasıdır. İthalatta uygulanan denetim tebliğleri ürün gruplarına göre farklılaşır ve her yıl güncel yıl numarasıyla yayımlanır.

2026 yılı itibarıyla bu rehberde öne çıkan ÜGD grupları aşağıda resmî tebliğ adlarıyla birlikte gösterilmiştir. Hangi Tebliğin uygulanacağı; ürünün GTİP'i, ürün tanımı, teknik özellikleri ve ilgili Tebliğin kapsamı birlikte değerlendirilerek belirlenir.

TAREKS Kapsam Dışı Nedir?

Kapsam dışı beyanı, eşyanın ilgili teknik düzenleme veya denetim tebliğinin kapsamına girmediğinin beyan edilmesi anlamına gelir. Bunun yalnızca GTİP'e bakılarak otomatik bir sonuç gibi değerlendirilmemesi gerekir; ürünün teknik özellikleri, kullanım amacı ve ilgili düzenlemedeki kapsam hükümleri de önemlidir.

2026 yılına ilişkin ilgili ÜGD düzenlemelerinde kapsam dışı beyanının doğrudan TAREKS sistemi üzerinden yapılabilmesine yönelik uygulama bulunmaktadır. Ancak beyanın kontrol şekli ve fiili denetime yönlendirme esasları ilgili tebliğ ve rehbere göre değişebilir.

TAREKS Muafiyetleri Nelerdir?

TAREKS'te kullanılabilen muafiyetler ürün grubuna ve ilgili ÜGD Tebliğine göre farklılaşır. Bu nedenle bütün başvurular için geçerli tek bir “muafiyet listesi” üzerinden işlem yapmak doğru değildir.

Muafiyet seçmeden önce ilgili tebliğdeki şart, kullanım amacı, ithalat rejimi, ürünün niteliği ve gerekiyorsa sunulması gereken belge kontrol edilmelidir. Bir muafiyetin TAREKS ekranında seçilebilir olması, her ürün için otomatik olarak uygun olduğu anlamına gelmez.

LİZA PRO XML'de de muafiyet işlemleri ürün grubu kurallarına göre kontrol edilerek hazırlanır; TAREKS üzerinde manuel seçilmesi gereken özel durumlar kullanıcıya ayrıca bildirilebilir.

Excel'den TAREKS XML Hazırlama

Çok kalemli başvurularda veriler çoğunlukla Excel dosyalarında hazır bulunur. Bu verilerin tek tek TAREKS ekranına aktarılması yerine, sütunların program alanlarıyla eşleştirilmesi ve kontrollü şekilde XML hazırlama ekranına aktarılması ciddi zaman tasarrufu sağlayabilir.

İyi bir Excel aktarımında dikkat edilmesi gerekenler

• Sütun başlıklarının ve içerik tiplerinin doğru eşleştirilmesi.
• 12 haneli GTİP, tarih, miktar ve birim bilgilerinin kontrol edilmesi.
• Program tarafından yönetilen alanların yanlış Excel sütunlarıyla eşleştirilmemesi.
• Aktarım sonrasında kırmızı/eksik alanların ve ürün grubu kurallarının kontrol edilmesi.

LİZA PRO XML, Excel sütunlarını analiz ederek uygun alan adaylarını önermeye ve çok kalemli veriyi tek ekranda düzenlemeye yardımcı olur.

TAREKS Başvurularında Sık Yapılan Hatalar

• GTİP'in eksik, yanlış veya başvuru konusu ürünle uyumsuz girilmesi.
• Yanlış ÜGD/ürün grubu seçilmesi.
• Marka, model, ürün cinsi veya üretici bilgilerinin eksik bırakılması.
• Tarih ve belge bilgilerinde format veya içerik hatası yapılması.
• Kapsam dışı veya muafiyet seçiminin dayanak kontrolü yapılmadan kullanılması.
• Excel'den aktarım sonrasında sütun eşleştirmelerinin doğrulanmaması.
• XML oluşturulduktan sonra kalem sayısı ve temel verilerin son kontrolünün yapılmaması.

Başvuru öncesi kısa bir kontrol listesi kullanmak, özellikle yüzlerce kalem içeren işlemlerde sonradan düzeltme ihtiyacını önemli ölçüde azaltır.

TAREKS Hakkında Sık Sorulan Sorular